Verwachte nut

Stel, je ziet een mooi T-shirt in de winkel liggen. Je weet dat de print erop is gezet door minderjarigen die vanwege de gebruikte verf op vroege leeftijd zullen overlijden. Maar het T-shirt met de print vind je mooier dan de shirts die zonder die verf gemaakt zijn.

Je weet ook dat jouw aankoop waarschijnlijk niets uitmaakt voor de minderjarigen. Het is niet zo dat de winkel direct een nieuw exemplaar bestelt bij het kledingmerk als jij er een koopt. De winkel wacht bijvoorbeeld tot er 25 exemplaren verkocht zijn, dan pas worden er 25 nieuwe exemplaren in één keer besteld.

Er is dus een kans dat jij de 25e aankoop doet, en de aanleiding geeft voor het merk om weer minderjarigen aan het werk te zetten met giftige verf. Maar die kans is klein. In 24 van de 25 gevallen gebeurt er niets. Als jij de 24e aankoop doet, doet de winkel niets. Hetzelfde voor de 26e. In die gevallen kun je zonder problemen het T-shirt met de print kopen. Alleen als jij nr. 25 bent, wordt de bestelling in gang gezet.

Toch is dit maar een deel van het verhaal. We moeten niet alleen kijken naar de kans dat we een verschil maken, maar ook naar wat er op het spel staat.

Vergelijk dit met het oversteken van een gemiddeld rustige straat zonder te kijken. De kans dat er een ongeluk gebeurt is klein. Maar als het gebeurt, is de schade groot. Dus kun je maar beter kijken.

Zo ook met aankopen. De kans dat je nr. 25 bent is klein, maar als je het bent is de schade groot. Dus kun je maar beter boycotten.

Natuurlijk zit het proces complexer in elkaar. Merken zullen doorgaans niet wachten op exact 25 aankopen voordat ze weer nieuwe kleding laten maken.

Ze zijn niet totaal ongevoelig voor wat er gekocht wordt (stel dat alle besmette kleding in de winkels blijft hangen), maar de kans dat je een verschil maakt is meestal heel wat kleiner dan 1 op 25.

Dit levert een probleem op voor het verwachte nutsverhaal. Want hoe erg uitbuiting ook is, de kans dat precies jouw aankoop de aanleiding geeft tot meer uitbuiting kan verwaarloosbaar zijn.

Ter vergelijking: de kans dat er een meteoriet neerstort op de plaats waar jij bent is zo klein dat, zelfs al zou je er je leven mee verliezen, het geen zin heeft om de hele tijd waakzaam te zijn voor meteorieten.

Kortom, deze benadering laat ruimte voor situaties waar je geen besmette kleding hoeft te boycotten. Dit zal echter niet iedereen tevreden stellen. De kleding is immers besmet.

Daarnaast krijg je misschien je berekening ook niet helemaal rond (je moet immers allemaal zaken te weten zien te komen over het productieproces), en vraag je je af of er geen andere, eenvoudigere reden bestaat om besmette kleding te boycotten.

volgende reden

(Voor een gelijksoortige bespreking aangaande verkiezingen, zie hier of pdf.)